18-05-13

'Hart van de democratie'

hart2.jpg

Een prominente betekenis van transparantie is die van Hart van de democratie. Democratie is immers niet denkbaar zonder transparantie van het openbaar bestuur. In allerlei aspecten van het functioneren van de overheid dient transparantie zich aan, soms als doel, veelal als middel. In het politiek-bestuurlijk discours in deze vertelling zijn drie gedaanten van transparantie te onderscheiden: de kenbare overheid, de ontvankelijke overheid en de betrouwbare overheid. De eerste twee kennen elk weer een paar varianten.

De kenbare overheid heeft om te beginnen te maken met het beschikbaar zijn van informatie in de samenleving. Informatie over beleid en besluiten is openbaar, toegankelijk en idealiter begrijpelijk. Openbaarheid is hier het sleutelwoord. De overheid is daarnaast kenbaar voor het parlement doordat haar handelen controleerbaar is. 

Zij bepleit beleid op een navolgbare wijze en verantwoordt zich achteraf over haar eigen daden en over de prestaties die door andere organen worden uitgevoerd, maar waarvoor de ministeriële verantwoordelijkheid telt. De functie van de kenbare overheid is voorts het bieden van rechtszekerheid aan belanghebbenden. Wetten, regels, voorschriften en criteria zijn vooraf bekend: transparantie ex ante.

Informeren, rekenschap geven en verantwoording afleggen is echter niet toereikend voor het functioneren van de overheid in een democratie. De overheid moet zich ook openstellen voor signalen uit de samenleving. Dat is de ontvankelijke overheid. 

Transparantie raakt hier een ander aspect, namelijk de attitude van de overheid. We zien in het discours drie manieren waarop dat gestalte krijgt. Ten eerste is er ruimte voor participatie. Burgers, bedrijven en ‘het veld’ worden gestimuleerd mee te doen in processen van beleidsvorming. Ten tweede stelt de ontvankelijke overheid zich open voor tegenkrachten en voor tegendraadse geluiden. Er is plaats voor onafhankelijk opererende toezichthouders en onafhankelijke commissies, waarvan de oordelen openbaar zijn en serieus genomen worden. De derde variant van de responsieve overheid is de overheid als dienstverlener, die oog heeft voor de wensen en behoeften van burgers en bedrijven.

In het politiek-bestuurlijk discours brengt de overheid recent zelf nog een derde functionaliteit naar voren, namelijk transparantie omwille van de betrouwbare overheid. Transparantie wordt expliciet ingezet door de overheid om de eigen positie te legitimeren. De legitimiteit van de overheid is namelijk geen gegeven, maar moet ‘onderhouden’ worden en keer op keer bewezen.

http://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=127793

14:17 Gepost door skieven zievereer in Actualiteit, hart democratie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.